در سال ۱۲۸۱ شمسی، در خمینی‌شهر کودکی متولد شد که عطاءالله نام گرفت پدرش مرحوم میرزااسدالله از علمای دین و مردی زاهد با زندگی ساده ای بود. مادرش بانو «نجمه» فرزند مرحوم سیدمحمدتقی میردامادی، زنی با ایمان و موقر، پاکدامن و صبور و فداکار بود.

نیاکان و شروع تحصیلات

نیاکان او اغلب از عالمان دین  بوده اند. او نیز از نوجوانی و پس از گذراندن دوره مکتب‌خانه، در دوازده سالگی به توصیه پدر عالمش، از خمینی‌شهرعازم اصفهان می شود و دروس حوزه را با اخلاص و ایمان و پشتکار آغاز می کند. (1)

 و طی ده سال سکونت در حوزۀ علمیۀ اصفهان، دوره های مقدمات و سطح فقه و اصول را در محضر اساتیدی همچون آیت‌الله سیدمهدی درچه‌ای و سیدمحمد نجف‌آبادی به پایان می برد. سپس به قم هجرت کرده، دوره عالی و اجتهادی فقه و اصول را در محضر بزرگانی مانند شیخ عبدالکریم حائری، حاج سیدمحمدتقی خوانساری، سیدصدرالدین صدر، سیدمحمد حجت و آیت‌الله بروجردی و فلسفه را از امام خمینی(ره) فرا می گیرد. (2)

فعالیت‌های فوق العاده او در تنظیم و تقریر دروس آیة الله بروجردی، استاد را بر آن داشته تا به حجره اش رفته و ایشان را مورد عنایت ویژه خود قرار دهد و همین گام اولیه موجب دوستی و ایجاد علاقه فوق العاده ای بین شاگرد و استاد گردید.

تدریس

شیخ عطاءالله اشرفی اصفهانی از اوایل طلبگی در اصفهان شروع به تدریس کرد و در قم نیز در مدت هفده سال اقامت، در کنار تحصیل، به تدریس و تعلیم و تربیت طلاب جوان اشتغال داشت. (3)  و مجتهد مجاهد آیت‌الله حاج شیخ احمد جنتی، از شاگردان او در دوره تدریس کفایه و مکاسب در حوزۀ علمیۀ قم بود. ایشان بعد از انتقال از قم به کرمانشاه و اقامت در آن دیار، به تدریس و تعلیم فقه، اصول و دیگر معارف دینی پرداخت.

آثار

آثار قلمی و علمی آیت الله اشرفی اصفهانی بدین قرار است:
۱. البیان، در موضوع علوم قرآن، به زبان فارسی؛
۲. تفسیر قرآن، خلاصه ای از تفاسیر شیعه و سنی؛
۳. مجمع الشتات، در اصل دین و عقاید و کلام، به زبان عربی در چهار جلد؛
۴. مجموعه ای پیرامون حروف مقطعه قرآن، به زبان فارسی؛
۵. کتابی در موضوع «غیبت امام عصر» (عج).

آثار عمرانی و مراکز دینی

با همت و تلاش آیة الله اشرافی اصفهانی اماکن ذیل تأسیس گردید:
۱. ساختمان مکتب الزهراء؛
۲. مسجد ولی عصر(عج) در خمینی‌شهر؛
۳. مسجد امام حسین علیه السلام در خمینی شهر؛
۴. حوزه علمیه امام خمینی در کرمانشاه؛
۵. ساختمان مسجدالنبی در کرمانشاه
۶. توسعه مسجد آیت الله بروجردی در کرمانشاه.

شیوه نیکو

ویژگیها و روحیات معنوی وی به گونه ای بود که هر انسان حق بینی را به خود جلب می کرد. در مدت اقامتش در قم معمولا یک ساعت قبل از اذان صبح به حرم حضرت معصومه علیه السلام می رفت و به راز و نیاز می پرداخت.
حضرت آیت‌الله مرعشی(ره) می فرمود: همیشه قبل از اذان صبح که به حرم حضرت معصومه علیه السلام مشرف می شدم یا اولین نفر من بودم یا حاجی آقای اشرفی. (4)

انس و الفت به قرآن مجید و حفظ آیات قرآن و نیز تشکیل جلسات تفسیر قرآن، و ادامه آنها تا آخرین لحظات عمر، از وی سیمایی ملکوتی ساخته بود.
خواندن زیارت عاشورا و دلدادگی وی به امام حسین علیه السلام به گونه‌ای بود که فرزندشان می گوید: هیچگاه زیارت عاشورای او قطع نمی شد. او از تربت مقدس امام حسین علیه‌السلام شفا می‌گرفت و دیگران را نیز به این عمل سفارش می کرد. (5)

از هنگام تکلیف تا پایان عمر شریف خویش، در شب های جمعه، هیچگاه زمزمه دعای کمیل ایشان ترک نمی شد.
آیة الله اشرفی در برخوردهای اجتماعی خویش، آدابی نیکو داشت. در برخوردهای او همواره تواضع و فروتنی نمایان بود و از تکبر پرهیز داشت. هیچگاه در برابر دیگران پایش را دراز نمی کرد. چون آن را بی ادبی می دانست. توقع نداشت که کارهای شخصی اش را دیگران انجام دهند. در طول اقامتشان در قم و کرمانشاه، هیچ کس از خانواده اش به یاد ندارد که حتی برای یک بار از کسی خواسته باشد مثلا یک لیوان آب به او بدهند.
او در زندگی خانوادگی اش کوچکترین اختلافی با همسرش نداشت و بارها بیان می کرد که من زن را برای کار کردن نیاورده ام بلکه او هم در اسلام وظیفه ای برایش مشخص شده است.
هنگامی که بر سر سفره ای وارد می شد هر چند غذای مختلفی تهیه شده بود، اما او تنها از یک نوع غذا استفاده می کرد.
به فرزندان خویش توصیه می کرد که به کسی حسادت نورزند و خود نیز اینگونه بود. اعتقاد داشت که خدا به کسی که بخواند عزت می دهد و اگر لایقش نداند عزت را از او خواهد گرفت. پذیرفتن دعوت ثروتمندان برای او بسیار مشکل بود اما با اقشار ضعیف، کشاورزان و کارگران ساده رفت و آمد داشت و خیلی زود دعوت آنان را می پذیرفت.
ایشان از ابتدای زندگی تا قبل از موضوع ترور شخصیت ها، خرید لوازم مورد نیاز خانه را خودشان انجام می دادند و در مسیر بازگشت از نماز جماعت از مغازه های قصابی، نانوایی و میوه فروشی، اقلام مورد نیاز را تهیه می کرد. به خانه می آورد. (6)

ساده زیستی

شیخ عطاء الله، سرگذشتی همانند سرگذشت اکثر عالمان دینی داشت. او از اوان طلبگی، با فقر و تنگدستی زندگی می کرد. وقتی در اصفهان بود، شهریه ای برای کمک هزینه زندگی طلاب در کار نبود. و تنها به برخی از آنان که در دوره عالی مشغول به تحصیل بودند. ماهانه هشت ریال پرداخت می شد. او حتی قدرت خرید کتابهای درسی را هم نداشت به طوری که کتاب مکاسب را از روی یکی از کتب وقفی خواند و تمام کرد.
اما هرگز مشکلات ناشی از فقر، نتوانست مانعی بر سر راه علمی و معنوی او ایجاد نماید. در قم نیز قبل از آمدن آیت‌الله بروجردی وضع زندگی طلاب خوب نبود به گونه ای که آیت الله اشرفی با داشتن همسر و سه فرزند تنها هر دو ماه یکبار مبلغ بیست و پنج ریال شهریه می‌گرفت. اما بعد از آمدن ایشان، آقای اشرفی اصفهانی، چهل و پنج تومان شهریه می گرفت و نصف آن را برای همسر و دخترش که در خمینی‌شهر بودند، می فرستاد و نصف دیگرش را برای خود و دو فرزندش - حاج شیخ حسین و محمد - نگه می داشت. بدین گونه شانزده - هفده سال با دو فرزندش در یک حجره به سر برد و وضع نامساعد مالی اش اجازه نداد که خانواده اش را به قم بیاورد و خانه ای اجاره کند.
وقتی از طرف آیت الله بروجردی، به کرمانشاه رفت، نزدیک به یک سال در مدرسۀ آیت‌الله بروجردی تنها بود، تااینکه پس از مدتی، ایشان سفارش می کنند که او برای خود خانه ای اجاره کند. وی خانه ای اجاره کرد و خانواده اش را به آنجا برد و پس از گذشت سالها، خانه ای را که بیش از دو اتاق نداشت، خرید. (7)

او تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، همچنان ساده زندگی کرد با اینکه وجوه شرعی فراوانی به دستش می رسید و از سوی فقهای بزرگ عصر اجازه داشت که از آن استفاده شخصی کند، تا آخر عمر در همان خانه کوچک و ساده و تنگ زندگی کرد و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، که ایشان نماینده امام و امام جمعۀ باختران شد و امکانات فراوانی در اختیارش بود، باز هم به همان زندگی ساده بسنده کرد و هیچ تغییری در وضع و حال زندگی اش نداد. یکی از دو اتاق خانه اش را برای استراحت خود و خانواده اش اختصاص داده بود و دیگری را برای مطالعه پذیرایی مسؤ ولان شهر، این وضع را به اطلاع امام راحل رسانده و گفته بودند که این خانه از نظر امنیتی و نیز آسایش زندگی، مناسب نیست.
و امام فرمود بود: به آقای اشرفی بگویید یک خانه بزرگ و امن و مناسب با شاءن خودشان، تهیه کنند. ولی آیة الله اشرفی در جواب گفته بود:
«من بیش از چند روز دیگر، زنده نیستم! و همین منزل خوب و مناسب است، از جهت امنیتی هم - ان شاء الله - خطری ندارد» (8)

هر وقت پیشنهاد می شد که خانه اش را تعمیر کنند، می گفت:
«اگر راست می گویید، بروید خانه فقرا را تعمیر کنید، و همین برای من بس است. بسیاری از مردم در زیر چادرها (در زمان جنگ) آواره هستند و امام و رهبر من در جماران، روی موکت زندگی می کند، من چگونه اجازه بدهم که خانه ام را تعمیر و بازسازی کنید؟!»
او جسمی ضعیف داشت و کم غذا می خورد، وقتی به او گفته شد که با این وضع جسمی که شما دارید، کم خوردن غذا برای شما ضرر دارد، گفت:
«همین قدر هم برای ما زیاد است. در حالی که رزمندگان ما در خط مقدم جبهه‌های حق علیه باطل خیلی از اوقات نان خشک می خورند.» (9)

بعد از انتصاب به امامت جمعۀ کرمانشاه، هرچه به او گفته می‌شد که خدمتکاری برای خانه اش بیاورند، قبول نمی کرد و می گفت:
«من کی هستم که کسی بیاید و من به او امر و نهی بکنم! او هم بنده خداست. من تا وقتی که قدرت روی پا ایستادن داشته باشم، خودم کارهایم را انجام می دهم. آن وقت هم که از پا افتادم، آن دیگر وظیفه دیگری است.»

حامی وحدت

آیت الله اشرفی اصفهانی، عالمی ژرف اندیش واقع بین بود و بخوبی می دانست که اختلافات و گرفتاری مسلمانان، ناشی از توطئه خصمانه دشمنان اسلام است. در مناطق غربی کشور ایران بویژه منطقه کرمانشاه و اطراف آن، شیعه و سنی در کنار هم زندگی می کنند. دشمنان اسلام در این منطقه بیشتر سرمایه گذاری می کنند تا بتوانند بین این دو برادر اختلاف و جدایی بیندازند. آیت الله اشرفی اصفهانی که در سال ۱۳۳۵ شمسی از سوی آیت‌الله بروجردی، به آن استان اعزام شد می دانست که مهم ترین وظیفه اش، حفظ وحدت و ایجاد برادری و صمیمیت در بین مردم آن سامان است. تا آخر هم به این موضوع بسیار توجه می کرد، به طوری که بعد از انقلاب اسلامی و آغاز فتنه های دشمنان ضد انقلاب، که سعی کردند به سلاح زنگ زده اختلاف شیعه و سنی چنگ بزنند و آشوب به پا کنند، ایشان با تدبیر و درایت خاص خود و با چنگ زدن به آیات وحدت بخش قرآن کریم انما المؤ منون اخوه (10) ، واعتصموا بحبل الله جمیعا و لاتفرقوا (11)

 شیعه و سنی را برادروار در یک صف نشایند و توطئه های بدخواهان و دشمنان شیطان سیرت و تفرقه افکن پست را خنثی و ناکام گردانید. او می گفت:
«یکی از توطئه های بزرگ دشمن این است که می خواهد بین اقشار مختلف، اختلاف بیندازد، بین شیعه و اهل سنت و دیگر فرق مسلمین تفرقه بیندازد ... ما بدون وحدت نمی توانیم جامعه و انقلاب اسلامی را به پیش ببریم (12) ... امروز مساله مهم، مساله اتحاد و اتفاق بین برادران شیعه وبرادران اهل سنت است» (13)

یار و مرید امام